Tết Trung Thu không chỉ là ngày hội trăng rằm gắn liền với tuổi thơ, mà còn mang trong mình câu chuyện lịch sử lâu đời. Vậy nguồn gốc Tết Trung Thu bắt đầu từ đâu, ý nghĩa của ngày lễ này là gì và tại sao lại trở thành dịp đoàn viên quan trọng trong văn hóa Á Đông? Cùng iGiaidap tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Nguồn gốc Tết Trung Thu bắt nguồn từ đâu?
Nguồn gốc Tết Trung Thu bắt nguồn từ đâu? Đây luôn là câu hỏi khiến nhiều người tò mò, bởi dù là ngày lễ quen thuộc với người Việt, không phải ai cũng hiểu rõ cội nguồn của nó. Theo sử liệu, nguồn gốc Tết Trung Thu được cho là xuất phát từ Trung Quốc, gắn liền với tục thờ thần Thái Âm Tinh Quân – vị thần Mặt Trăng trong tín ngưỡng dân gian và Đạo giáo. Vào mỗi đêm rằm tháng Tám, triều đình và dân gian thường tổ chức lễ tế để cầu mùa màng bội thu, cuộc sống sung túc và gia đình đoàn viên hạnh phúc.
Đặc biệt, từ thời nhà Đường (618 – 907), Tết Trung Thu mới thực sự trở nên phổ biến và được xem như một trong những lễ hội lớn nhất. Người dân Trung Hoa khi ấy đã tổ chức rước đèn, ngắm trăng, làm bánh nguyệt (bánh trung thu) để dâng cúng thần linh và cùng nhau sum vầy dưới ánh trăng rằm. Đây cũng là thời kỳ hình thành nhiều phong tục truyền thống còn được duy trì đến ngày nay.
Trải qua hàng ngàn năm, Tết Trung Thu lan tỏa ra nhiều quốc gia trong khu vực Đông Á như Việt Nam, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan… Mỗi nơi lại tiếp nhận nguồn gốc Tết Trung Thu theo cách riêng, pha trộn với văn hóa bản địa để tạo thành những nét đặc sắc. Ở Việt Nam, ngày rằm tháng Tám âm lịch vừa mang ý nghĩa lễ hội trăng rằm, vừa gắn liền với Tết thiếu nhi – dịp để trẻ em vui chơi, rước đèn, phá cỗ và nhận những món quà yêu thương từ gia đình.
Như vậy, nguồn gốc Tết Trung Thu không chỉ dừng lại ở Trung Quốc mà còn là minh chứng cho sự giao thoa văn hóa khu vực. Dù trải qua nhiều biến đổi, giá trị cốt lõi của ngày lễ vẫn là tinh thần đoàn viên, gắn kết và niềm vui sum họp dưới ánh trăng tròn.
Xem thêm: Tết Trung Thu tiếng Anh là gì? Bánh Trung Thu, rước đèn Trung thu và bộ từ vựng chủ đề Mid-Autumn
Tết Trung Thu xuất hiện tại Việt Nam từ khi nào?
Nguồn gốc Tết Trung Thu ở Việt Nam cùng với ý nghĩa của nó đã từ lâu trở thành đề tài thu hút sự quan tâm, đặc biệt với thế hệ trẻ ngày nay. Theo các nhà khảo cổ, dấu vết của lễ hội này đã xuất hiện từ thời xa xưa, được khắc họa trên trống đồng Ngọc Lũ – minh chứng cho sự tồn tại lâu đời của Tết Trung Thu trong đời sống văn hóa Việt.
Văn bia chùa Đọi (năm 1121) cũng cho thấy, ngay từ thời Lý, lễ hội Trung Thu đã được tổ chức chính thức tại Thăng Long với nhiều hoạt động sôi nổi như đua thuyền, múa rối nước và rước đèn. Đến thời Lê – Trịnh, Tết Trung Thu được tổ chức linh đình trong phủ Chúa, điều này còn được ghi lại trong tác phẩm Tang thương ngẫu lục. Trong dân gian, vẫn tồn tại truyền thuyết cho rằng lễ hội này có nguồn gốc từ Trung Quốc, rồi hòa nhập vào văn hóa Việt Nam.
Trong ngày rằm tháng Tám, người dân thường bày mâm cỗ trông trăng với bánh nướng, bánh dẻo, hoa quả tạo hình mặt trăng, cùng đèn lồng rực rỡ. Người lớn thì chuẩn bị mâm cỗ, làm bánh, tổ chức múa lân; trẻ em thì rước đèn, phá cỗ, ca hát tưng bừng. Một nét đặc trưng trong mâm cỗ truyền thống là hình ông tiến sĩ giấy được đặt trang trọng ở giữa, xung quanh là hoa quả và bánh trái, thể hiện mong ước con em chăm học, thành tài.
Ngày nay, ý nghĩa Tết Trung Thu không chỉ gói gọn trong gia đình hay làng xã. Nhiều khu dân cư, phố phường và trung tâm thương mại đều tổ chức trang trí, rước đèn, chương trình văn nghệ và sự kiện dành cho thiếu nhi. Đây cũng là dịp để gia đình đưa trẻ nhỏ đi vui chơi, chụp ảnh và lưu giữ những kỷ niệm tuổi thơ trọn vẹn dưới ánh trăng rằm.
Hoạt động và ý nghĩa các phong tục Tết Trung Thu tại Việt Nam
Nguồn gốc Tết Trung Thu bắt nguồn từ đâu? Và những hoạt động truyền thống diễn ra trong Tết Trung Thu không chỉ là dịp để sum họp bên gia đình, mà còn gắn liền với nhiều phong tục truyền thống độc đáo. Mỗi hoạt động đều mang trong mình một ý nghĩa riêng, vừa tạo nên không khí rộn ràng cho ngày hội, vừa thể hiện nét đẹp văn hóa dân tộc.
Múa lân – Biểu tượng của điềm lành
Trong Tết Trung Thu, múa lân là tiết mục không thể thiếu, tượng trưng cho may mắn và thịnh vượng. Màn múa thường diễn ra vào đêm 14 và 15, với một người điều khiển đầu lân, một người cầm đuôi lân, di chuyển theo nhịp trống rộn ràng. Đi kèm còn có thanh la, não bạt, cờ ngũ sắc và đèn màu rực rỡ, tạo nên không khí sôi động thu hút mọi người.
Hát trống quân – Lời ca giao duyên
Hát trống quân là trò chơi dân gian quen thuộc trong đêm Trung Thu. Nam nữ chia thành hai bên, vừa hát đối đáp, vừa đánh nhịp vào sợi dây gai hoặc dây thép căng trên một chiếc thùng rỗng, phát ra âm thanh “thình thùng thình” vui tai, mang đến sự gắn kết và niềm vui cộng đồng.
Xem thêm: Tổng hợp 50 câu đố về Trung Thu cực hay và ý nghĩa
Ngắm trăng – Tiên đoán mùa màng và vận mệnh
Một nét văn hóa độc đáo gắn liền với nguồn gốc Tết Trung Thu là tục ngắm trăng để dự đoán mùa màng và vận mệnh quốc gia. Theo quan niệm xưa, trăng vàng báo hiệu mùa màng bội thu, trăng xanh hoặc lục dự báo thiên tai, còn trăng cam trong sáng được xem là điềm thịnh vượng, thành công.
Rước đèn, phá cỗ – Niềm vui của trẻ thơ
Tết Trung Thu từ lâu được coi là ngày Tết dành cho thiếu nhi. Ngay từ đầu tháng Tám âm lịch, khắp phố phường đã rực rỡ với những chiếc đèn lồng nhiều màu sắc, hình dáng khác nhau. Người lớn chuẩn bị mâm cỗ với bánh trung thu, hoa quả, kẹo ngọt… Đêm rằm, trẻ em nô nức rước đèn ông sao, đèn kéo quân, đèn con giống, vừa ca hát, vừa vui chơi. Tiếng cười rộn rã hòa cùng trống lân, tạo nên bầu không khí náo nhiệt khắp đường phố.
Kết luận
Qua hành trình tìm hiểu, có thể thấy nguồn gốc Tết Trung Thu gắn liền với lịch sử lâu đời của các quốc gia Á Đông, đặc biệt là Trung Quốc, và sau đó được du nhập, hòa quyện vào văn hóa Việt Nam. Tại Việt Nam, Tết Trung Thu không chỉ là ngày lễ trông trăng, mà còn là dịp để trẻ em vui chơi, rước đèn, phá cỗ và để gia đình quây quần bên nhau. Trải qua nhiều thế kỷ, lễ hội này vẫn giữ nguyên giá trị tinh thần đoàn viên, gắn kết và niềm vui sum vầy dưới ánh trăng rằm.